Achtergrond Van onze verslaggever Ron Meerhof

ROTTERDAM – Om de kloof met zijn islamitische gemeenschap te helpen overbruggen, heeft Rotterdam de hulp ingeroepen van Tariq Ramadan. De 43-jarige islamfilosoof van Egyptisch-Zwitserse afkomst is de komende twee jaar gasthoogleraar ‘Identiteit en Burgerschap’ aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.

De gemeente doneert jaarlijks 200 duizend euro aan de wisselleerstoel. Wethouder Orhan Kaya van Cultuur en Integratie (GroenLinks) maakte de aanstelling bekend. Volgens hem is Ramadan ‘iemand die een brug tussen bevolkingsgroepen kan slaan’.

De bedoeling is dat Ramadan levendige debatten aanzwengelt over bijvoorbeeld de manier waarop een moslim met behoud van eigen identiteit zijn burgerschap in een moderne Westerse samenleving kan invullen.

Ramadan geldt als omstreden. Vooral in Frankrijk wordt hij gezien als iemand die zich voordoet als een liberaal, maar ten diepste fundamentele denkbeelden aanhangt.

Zijn wetenschappelijke collega’s voelden zich ongemakkelijk bij de verschillende rollen die hij speelt; hij is islamoloog én tegelijk een predikant die tijdens de rellen in de Franse voorsteden in zijn preken contact zocht met rellende moslimjongeren.

Critici vinden dat hij te veel begrip toont voor radicale en ouderwetse islamitische denkbeelden. Eerder dit jaar weigerden de VS hem een visum, omdat hij geld zou hebben geschonken aan organisaties die geld inzamelen voor de Palestijnse Hamas-beweging.

Ook in Frankrijk lijkt hij uit de gratie. Het afgelopen jaar gaf hij les aan de universiteit van Oxford.

Maar in Rotterdam maakte hij begin 2005 een uitstekende indruk, toen hij optrad tijdens de afsluiting van een serie islamdebatten. Ramadan noemde die debatten een verademing en een stap voorwaarts naar een opener en eerlijker dialoog tussen moslims en niet-moslims. Hij riep moslims op uit hun slachtofferrol te stappen en een actievere rol in de samenleving op zich te nemen.

Dat was koren op de molen van het toenmalige college van B en W, bestaande uit Leefbaar Rotterdam, CDA en VVD. Leefbaar-leider Pastors toonde zich geïnteresseerd in Ramadans ideeën over een Europese islam, waarin moslims met behoud van eigen identiteit loyaal aan het nieuwe vaderland kunnen zijn.

Tegelijk reageerden de vele honderden aanwezige moslims enthousiast op zijn toespraak. Vooral onder jongeren bleek Ramadan veel gezag te hebben. Toen al werd het idee geboren om Ramadan later nog eens een rol te geven in het Rotterdamse integratiedebat.

Huidig integratiewethouder Kaya was indertijd overigens een stuk kritischer over de islamdebatten. De GroenLinkser, die in de vorige periode een van de felste criticasters was van het toenmalige integratiebeleid, ligt inmiddels zelf onder vuur. Sinds zijn aantreden in mei 2006 heeft hij nauwelijks initiatieven ontplooid.

Hij beloofde onlangs met nieuw baanbrekend ‘participatiebeleid’ te komen – Kaya heeft een hekel aan de term integratie – maar een nota daarover is al enkele malen uitgesteld. De laatste stand van zaken is dat Kaya eind januari zijn visie op integratie presenteert.